Mijn gras is groener dan de overkant

Het menselijk brein blijft fascineren. Het biedt ons een middel om oplossingen te bedenken, het stelt ons in staat om creatief te zijn en om beter met elkaar te communiceren door middel van taal. Triljoenen impulsen in ons brein vormen onze belevingswereld en maken het concept van ‘ik’. Ik in de wereld, ook wel het ‘ego’ genoemd, wat Latijns is voor ‘ik ben’. 

In mijn vorige artikelen ben ik in dit thema gedoken, met als belangrijkste leidraad dat dit ego een essentieel onderdeel is van ons bestaan, maar dat dit ook een vertekend beeld geeft. Wij zijn er van overtuigd dat onze belevingswereld juist is, maar in de praktijk ligt het toch anders. Wat zijn de gevolgen hiervan in de praktijk?

Waarnemen en identificeren

Onze zintuigen zijn ons belangrijkste instrument om mee waar te nemen. Door te zien, horen, proeven, ruiken en aan te raken krijgen wij mee wat er om ons heen gebeurt. Op basis daarvan maakt ons brein een interpretatie van wat er wordt waargenomen, en dat is wat wij meekrijgen. Door de ervaringen van onze voorouders en onszelf kunnen wij dingen identificeren. Zo kunnen wij een kat onderscheiden van een hond, of een vis van een boom. Ook kunnen wij inschatten of er sprake is van een gevaar. Je bent sneller geneigd om een konijn te aaien dan een krokodil, zonder ooit door een krokodil te zijn aangevallen. Je weet het gewoon uit intuïtie. 

Gevaarlijke dieren

Om te oordelen of een situatie gevaarlijk is, moet je een inschatting maken. Zoals ik al schreef, hoef je niet te zijn gebeten door een krokodil om te weten dat je die dieren beter kan vermijden, dat hebben onze voorouders al meegemaakt. Wij hebben die informatie genetisch via hen doorgekregen. We maken dan een onderscheid tussen gevaarlijke en ongevaarlijke dieren, al zijn de gevaarlijke dieren meer prominent aanwezig. 

Als je aan iemand vraagt, welke dieren kunnen gevaarlijk zijn? Dan hebben de meesten al een hele lijst: tijgers, krokodillen, leeuwen, haaien, de schoonmoeder enz. Maar wanneer je vraagt welke dieren ongevaarlijk zijn, dan komen de meesten met weinig voorbeelden, wellicht alleen honden en konijnen. Je zou dan oordelen dat de meeste dieren gevaarlijk zijn, maar dat is een onjuiste aanname. Net zoals de aanname dat mensen die geen baan hebben lui zouden zijn.

Beïnvloeding van kinderen

Vanaf onze kindertijd krijgen wij geleerd om oordelend door het leven te gaan, niet alleen oordelend op de buitenwereld maar ook op onze binnenwereld. Gedraagt een kind zich anders dan de rest, dan moet die in de hoek staan. Afgezonderd van de rest wordt dat kind openlijk vernederd. Is je kind na 3 maanden al zindelijk en kan het na 6 maanden al lopen? Dan ben je als ouder enorm trots en moet je dat met iedereen delen. Het is echter geen trots, het is de overtuiging dat jouw kind beter is dan de anderen. 

Hoge schoolcijfers zijn goed, lage schoolcijfers zijn slecht. Wil je kind later piloot worden, atleet, dokter en filosoof? Dat is geweldig om te horen! Wil je kind later bouwvakker worden of postbode? Nou, dat moeten we dan snel uit hun hoofd praten! En is je kind het meest comfortabel met de havo, dan is dat wel een dingetje want de kinderen van de buren zitten op het atheneum! 

Jezelf veroordelen

Dit is slechts een voorbeeld van conditionering waar kinderen mee te maken krijgen. Ons oordelend vermogen gaat nog verder dan dat! Kinderen ervaren problemen door deze vorm van oordelen, met als gevolg dat ze zichzelf gaan veroordelen. Heb je lage punten voor een bepaald vak en ervaar je veel prestatiedruk, dan is het makkelijk om jezelf neer te zetten als een mislukking. 

Wanneer je geen moeite besteed aan je studie dan is het gevolg dat je lager presteert. Dat heeft niets te maken met wie je bent, maar met wat je (niet) doet. Of je hebt misschien niet veel affiniteit met dat vak en liggen je kwaliteiten ergens anders. 

Afschuiven naar de ander

De mens is geneigd zichzelf te veroordelen voor alles wat niet goed lijkt te gaan. Een mooi voorbeeld: Je buurvrouw is directrice van een grote multinational, heeft een gezin, een dikke auto en een vakantiehuis. Jij bent vakkenvuller, woont alleen in een appartementje en kijkt de hele dag tv op de bank. Gevolg is, je vind jezelf een mislukking want je hebt niet goed je best gedaan in het leven. Wil een studie niet lukken, vind je geen partner of krijg je nergens vast werk? Conclusie is weer jezelf de grond in te boren. We onszelf pijnigen met gedachten die waarschijnlijk iets genuanceerder liggen dan gedacht. 

Het gevolg is dat een verdedigingsmechanisme in ons brein wordt geactiveerd om hiermee om te gaan. Hierdoor schuiven we de veroordeling van ons af. Het gevolg is dat we die buurvrouw nu omlaag gaan duwen om onszelf een beter gevoel te geven. Nu is die buurvrouw opeens iemand die naast haar schoenen loopt. Wat meent ze wel, met haar dikke SUV! En dat is hoe wij, in plaats van stoppen met het veroordelen van onszelf, dit alleen maar verplaatsen naar buiten toe.

Losers en kassières

Oordelen kunnen wij goed, want we vergelijken alles met onze eigen innerlijke gemoedstoestand. Geeft iemand ons een fijn gevoel, dan zetten we die op een voetstuk. Geeft iemand ons een slecht gevoel, dan kan die persoon niets goed bij ons doen. Zo hebben we een afschuw aan die dakloze persoon, want dat is toch zo’n loser. En die kassière bij de supermarkt moet ik niet, want die keek mij laatst onvriendelijk aan. Waarom dit zo is geweest dat weten we niet. Wel weten we dat die mensen ons een naar gevoel gaven, dus hebben ze ons iets aangedaan. Bizarre logica? Absoluut! Maar dit is hoe de gemiddelde mens denkt. 

Wij tegen zij

Doordat onze gedachten en verdringingen in ons onderbewustzijn in de eerste instantie afkomstig zijn van onze voorouders, zijn we ook geneigd om niet altijd vanuit ‘ik’ maar ook vanuit ‘wij’ te denken. Zo kan je een ontzettende hekel hebben aan je landgenoot die fan is van een ander voetbalteam, maar bij een landelijke wedstrijd de beste vrienden zijn en samen een hekel hebben aan het land van de tegenstander. Wij zijn beter dan zij. Wij zijn er van overtuigd dat iets zo is, en zoeken daarom aansluiting bij anderen die dezelfde overtuiging hebben. En wie het er niet mee eens is, die is gewoon fout. 

Marcel Messing zei recentelijk dat overtuigen in hetzelfde kader zit als aftuigen. Je kan ergens van overtuigd zijn, en dat kan waar, deels waar of niet waar zijn, maar wij zijn er van overtuigd dat dit wel waar is.

Goed en slecht

Wij krijgen door de overtuigingen van onze voorouders, onze opvoeding en ervaringen een model voorgeschoteld en ingeprent met allerlei zaken die we onderverdelen in de kolommen goed of slecht. In positief en negatief. Wij zetten mensen, ideologieën, culturen en gewoontes uiteen in die kolommen, zonder rekening te houden met het grijs gebied daartussen. Uiteraard zetten wij onszelf in de kolom “goed”, want wij zien hoe het echt is dus hebben we altijd gelijk. Dus alles wat niet in die kolom staat, is het tegenovergestelde van ons en dus niet wenselijk. 

We laten onze dochter liever trouwen met een zakenman in een strak pak dan een biker met tatoeages, terwijl die biker misschien een groter hart heeft en een echte familieman is. Maar dat oordeel hebben we al gemaakt. Politieke- en geloofsovertuigingen werken ook op deze manier. Er zijn zelfs culturen waarbij een andere overtuiging mensen in hun eigen familie buitensluit. Ben je een fervent aanhanger van Groenlinks? Dan zal je niet snel een hechte vriendschap hebben met iemand die aanhanger is van de PVV of FvD, omdat dit ons dan opnieuw verdeelt.

Dualiteit

Wanneer wij de wereld zien in 2 kampen, wij tegen zij, kan er geen verbinding zijn. Dat wordt dualiteit genoemd. Zo kennen wij allemaal moppen over Belgen, buitenlanders en homo’s omdat zij anders zijn dan wij. Dit verhindert onderlinge verbinding, omdat wij onszelf daar niet in zien. Het gevolg zijn allerlei “kampen”. Je hebt natuurlijk de kampen zoete vs. hartig pannenkoeken, koffie vs. thee, katten vs. honden, brood vs. yoghurt, NRC vs. de Telegraaf enz. Maar dat zijn voorkeuren, en dat is op zich geen probleem, want iedereen heeft nu eenmaal voorkeuren. 

Maar wanneer dit kampen zijn die een wig slaan tussen groepen mensen, dan komt die dualiteit weer om de hoek kijken. Linkse vs. rechtse mensen, rolmodellen vs. criminelen, meelopers vs. wappie’s enz. Hiermee ontstaat het idee dat sommige mensen beter zijn dan anderen, zonder stil te staan bij hoe dit tot stand is gekomen. Waarom is iemand een crimineel? Of waarom is iemand dakloos? Wij hebben een heel verhaal over die persoon verzonnen zonder die persoon ooit te hebben ontmoet. 

In groepssessies geef ik mensen die elkaar nog niet eerder hebben ontmoet vaak de oefening om een verhaal te verzinnen over de ander, om in te vullen wie de ander is. Vervolgens gaat de ander zich voorstellen en dan vergelijk je die verhalen met de realiteit. Doordat deze verhalen zijn gebaseerd op projecties, heb je meteen een beeld van welke thema’s er spelen.

Voor je eigen deur vegen

Zoals ik in mijn artikel Spiegeltje, spiegeltje aan de wand al had beschreven, projecteren wij onze gevoelens naar buiten. Doet iemand iets waardoor wij boos worden, dan ligt het volgens ons aan die persoon, want die heeft ons boos gemaakt. In de realiteit hebben wij onszelf boos gemaakt, want die emotie komt van ons vandaan en niet van die persoon. Die persoon was alleen maar een spiegel om je eigen binnenwereld beter te begrijpen. 

Het is de kunst om wanneer iets je raakt of wanneer je de neiging hebt om ergens over te oordelen, om dit dan bij jezelf te zoeken. Vind je iemand een loser? Vraag je dan af op welk vlak jij jezelf een mislukking ziet. Ga op zoek naar wat dat specifieke thema met jou en je familielijn te maken heeft. 

Zodra je door hebt waar dit thema bij jou vandaan komt, dan kan je dit erkennen. Je hoeft het niet te verwijderen, als je er maar van op de hoogte bent. Je wordt dan niet meer verrast door dit thema wanneer het opkomt, en je vervangt de boosheid of verdriet in de vorm van oordelen door liefde. Je overstemt het niet, maar vervangt het door liefde. 

Ons emotielichaam

Onze emoties worden voortgebracht door ons emotielichaam. Wij hebben emoties nodig om te kunnen overleven. Ergens voor schrikken behoed ons voor gevaren en verdriet herinnert ons eraan dat we leven. Het is echter een keuze wanneer je erin blijft hangen. In zo’n geval moet je jezelf afvragen wat het thema van die emotie met jou heeft te maken. 

Ben je bijvoorbeeld extreem gehecht aan iemand (waarbij het een obsessie is geworden) of ervaar je intens verdriet wanneer je je beste vriend een week niet hebt gezien? Dan zou je eens kunnen nagaan of er sprake is van verlatingsangst. Zijn er veel dierbaren verloren gegaan in je familie? Families die bijvoorbeeld door de oorlog uit elkaar zijn gedreven, zorgen bij latere generaties voor verlatingsangst. 

We spenderen veel geld en tijd aan het gezond en mooi houden van ons fysieke lichaam, maar ons emotielichaam wordt vaak buiten beschouwing gelaten. In mijn artikel Tuinieren met je gedachten ga ik daar verder op in.

Verschillend en toch hetzelfde

Iedereen in de wereld is uniek vanwege zijn/haar gedachten, die door meerdere generaties is voortgebracht. Zo zie je grote verschillen in gedrag tussen een Amerikaan en een Japanner. Maar ook tussen mensen van dezelfde afkomst zijn er verschillen. Als je echter kijkt naar de ziel, dan zijn we allemaal hetzelfde. We hebben dezelfde oorsprong en door elkaar te zien met ons hart, zijn we echt verbonden met elkaar. Door de ander te zien als een zelfde ziel als wijzelf, overstijgen we deze dualiteit van goed en slecht, van links en rechts, en komen we terecht in de vrede van heelzaamheid. 

Verbinden met gras

Ons gras is niet groener dan aan de overkant en ook niet andersom. We kunnen ook blij zijn dat we allebei überhaupt gras hebben. En is ons gras toch groener? Nodig de mensen aan de overkant dan eens een keer uit om mee te genieten van jouw gras. Heb je meteen weer een connectie erbij!