Het menselijk brein, het blijft fascinerend om je te realiseren hoe complex dit functioneert. Al onze ervaringen, herinneringen en waarnemingen worden verwerkt door een mechanisme wat uitsluitend functioneert op basis van (elektrische) prikkels binnen een collectie van organisch materiaal. Hoe ons gehele bewustzijn tot stand komt, blijft voor iedereen nog een mysterie. Er zijn natuurlijk bepaalde inzichten, zoals de cardioloog Pim van Lommel, die in zijn boek Eindeloos Bewustzijn het bewustzijn omschrijft als iets wat niet door het brein wordt voortgebracht.
Inhoudsopgave
Identiteit
Vanuit het Zenboeddhisme ziet men ons bewustzijn en onze identiteit (de manifestatie van het ‘zelf’) als iets wat niet fysiek bestaat. Je zou het brein in ontelbare stukjes kunnen snijden, maar je zal daar nergens sporen over kunnen vinden. Ook onze identiteit bestaat niet fysiek, uitsluitend op identificatiedocumenten van de overheid. Wij zijn wie we zijn omdat wij denken dat dit zo is, en we weten dingen omdat wij denken dat dit zo is. Maar zolang wij onze binnenwereld niet goed hebben verkend, zijn we niet volledig op de hoogte van onszelf. En die kortzichtigheid is precies het punt waarbij de problemen ontstaan.
De oorsprong van het Ego
De Zwitserse psycholoog Carl Jung deed onderzoek naar het bewustzijn en daarbij ontdekt dat ieder bewust organisme een Ego voortbrengt. Dit moet je overigens niet verwarren met egoïstisch zijn. Het is een cruciaal onderdeel wat nodig is om te kunnen voortbestaan, omdat het onder andere zelfpreservatie mogelijk maakt. Een voorbeeld hiervan is de vlucht- of vechtrespons om jezelf de beschermen. Dit is overigens altijd gebaseerd op instinct, een blauwdruk waarmee organismen weten wat ze moeten doen. Het menselijk brein is echter veel complexer, waardoor er meer factoren bij komen die dit Ego voortbrengen. Hierdoor wordt het Ego ook gebruikt voor andere doelen, maar desondanks is het noodzakelijk om te hebben. Mocht iemand dus zeggen dat je je Ego moet weggooien, dat zou hetzelfde zijn als je arm weggooien.
Ego en instinct
Ons Ego wordt onder andere voortgebracht door 2 vormen van bewustzijn, het actieve bewustzijn (het deel wat wij kennen van onszelf) en het onderbewustzijn (het deel wat wij niet kennen van onszelf). Je weet hoe je heet, wie je ouders en vrienden zijn, wat je graag doet en wat je hebt meegemaakt. Die dingen tref je aan in het actieve bewustzijn. Er is ook een groot deel wat uitsluitend aanwezig is in het onderbewustzijn, dit zijn dingen die jijzelf en je voorouders hebben verdrongen.
Maar daarnaast is ook ons instinct daarin aanwezig en alle informatie die je alleen nodig hebt op een bepaald moment in je leven. Als je bijvoorbeeld een kind krijgt, wordt het matriarchale instinct geactiveerd, ook wel het moederinstinct genoemd. Dit zorgt ervoor dat je weet hoe je voor je kind moet zorgen en ook kan beschermen. Dat is bijvoorbeeld ook de reden dat je sneller geraakt wordt door leed wat kinderen overkomt wanneer je zelf ook een kind hebt (gehad).
Emoties en gebeurtenissen
Onze emoties vertellen een boodschap, zij zijn een leidraad die we kunnen volgen in ons leven om onszelf te ontdekken. Dit gaat gepaard met gebeurtenissen die meestal buiten ons lijken plaats te vinden, maar niets is minder waar.
Wanneer wij worden geconfronteerd met een gebeurtenis dat ons raakt, dan wordt in feite iets in ons onderbewustzijn geactiveerd. Omdat we onbekend zijn met wat daarin gebeurt, worden we verrast door een emotie als reactie daarop en weten niet waar het vandaan komt. We zien wel die gebeurtenis plaatsvinden, dus onze conclusie is vervolgens dat deze gebeurtenis de veroorzaker is van die emotie. In feite is deze gebeurtenis een spiegel die je krijgt voorgehouden, je kan jezelf hierdoor afvragen wat het thema van deze gebeurtenis over jou te vertellen heeft. Raak je bekend met dit thema bij jezelf, dan zal je ook niet meer verrast zijn omdat je erop hebt geanticipeerd. Als iets je niet raakt, dan is die gebeurtenis (wat eigenlijk een boodschap is) niet voor jou bedoeld.
Verdringingen in het onderbewustzijn
Ik heb een voorbeeld. Stel dat je als kind nogal assertief was. In andere woorden, je bent direct in wat je denkt en benoemt dit meteen. Je ouders vinden dit niet fijn, omdat ze je “manieren willen bijbrengen”. Eerlijkheid maakt hier dus plaats voor vriendelijkheid. Iedere gedachte van directheid en zelfs rebelsheid wordt hierdoor bestempeld als ongewenst en verdrongen naar jouw onderbewustzijn door jezelf. Je hebt nu “manieren” en zal niet direct uitspreken wat je denkt.
Nu kom je plots iemand tegen die heel direct is en iets naar jou uitspreekt, misschien zelfs kritiek. Dit stukje wat je zelf hebt begraven in je onderbewustzijn, komt plots omhoog omdat het zich identificeert met die persoon. Je gaat hier vervolgens op reageren, maar jijzelf ziet alleen die persoon. Er kunnen 2 dingen gebeuren, meestal zal je kwaad worden omdat men je heeft geleerd dat assertiviteit echt niet kan en onbeleefd is. Je zal die persoon waarschijnlijk onbeleefd vinden en er boos op worden.
Een andere optie is dat je die persoon juist op een voetstuk zet: “die persoon is zo eerlijk en direct, ik zou willen dat ik dat ook kon doen”. In beide gevallen leggen we dit dus bij de ander zijn, terwijl die boodschap juist voor jou is bedoeld.
De spiegel
In feite wordt hetgeen wat je hebt verdrongen weerspiegeld naar jezelf, en de automatische reactie van jezelf is om de emoties die dit oproept bij jezelf juist bij de ander te leggen in plaats van dit bij jezelf te zoeken. Bij verlatingsangst ben je snel geneigd om verdrietig te worden als je iemand een tijdje niet hebt gezien en zelfs verdrietig kan worden bij het zien van films over dit thema. Het biedt allemaal mogelijkheden om iets nieuws van jezelf te ontdekken, maar zolang je het buiten jezelf neerzet zal je die les nooit leren en zal je constant geconfronteerd worden met ditzelfde thema totdat je van die les iets hebt geleerd. Bijzonder toch?
Gevoelens en faalangst
Een thema wat tegenwoordig erg actief is, is faalangst. Bij mannen ontstaat vaak prestatiedrang en bij vrouwen vaak onzekerheid. Mannen willen vaak een groot huis, een dure auto, veel gadgets en geld. Dit heeft puur te maken met deze faalangst. Een man heeft vaak zijn vader als rolmodel, en zal in zijn voetstappen willen treden. Maar als er nooit een bevestiging is uitgesproken, in de vorm van “je bent goed genoeg wie je bent”, dan zal je onderbewustzijn, de interne criticus, jezelf er constant aan herinneren dat je nog steeds niet goed genoeg bent dus je moet nog meer doen. Als je hier niet bewust van bent, zal je hetzelfde ook doorgeven aan je kinderen en zij ook weer aan hun kinderen.
Een andere situatie bij mannen is dat zij vaak moeite hebben om bij hun gevoelens te kunnen komen, omdat dit wordt geblokkeerd vanuit traditionele opvoedingsmethodes. Een man mocht nooit huilen, want dat zou zwakheid tonen. In tegendeel, de zwakheid ontstaat juist doordat er niet vanuit het authentieke gevoel wordt geredeneerd, maar puur vanuit het beïnvloedde brein. Mensen die in conflict zijn met zichzelf, zullen ook altijd conflict aantreffen in de buitenwereld. En wanneer die mensen ook nog eens macht hebt (waar ze naar streven vanwege die faalangst), kan zich dit ook nog eens manifesteren als oorlog. Valt het je niet op dat staatshoofden van machtige landen (wat bijna altijd mannen zijn) ook altijd op oorlogspad zijn?
Collectief onderbewustzijn
Over opvoeding gesproken, ons onderbewustzijn wordt niet alleen gevormd door de dingen die wijzelf verdringen door onze ervaringen of opvoeding. Carl Jung ontdekte namelijk dat ons onderbewustzijn ook genetisch wordt doorgegeven. Zoals die moeder die weet wat haar kind nodig heeft, maar ook hoe een vogel weet hoe die een nest moet bouwen en haar jongen moet voeren zonder hiervoor eerst een training te hebben gevolgd. Dit instinct is er een voorbeeld van, maar ook bepaalde verdringingen.
Een van de redenen dat er in Nederland een groot verschil is in assertiviteit (directheid) tussen de mensen onder de rivier en boven de rivier heeft waarschijnlijk te maken met het stukje over “manieren hebben”. Directheid werd vroeger onder de rivier als ongewenst beschouwd. Vriendelijk en netjes zijn was belangrijker dan de waarheid te vertellen. Hierdoor ontstaat niet alleen een boze reactie wanneer ze een assertief persoon van boven de rivier ontmoeten, maar wordt dit ook collectief doorgegeven aan een hele bevolkingsgroep. Dit zorgt voor verschillen in mentaliteit, maar is ook de basis van iemand zijn karakter. Door deze collectieve programmering ontstaan ook culturen en gedragsnormen, dit nemen we van elkaar over.
Nationalisme
Een bekend voorbeeld waarbij het collectieve onderbewustzijn een rol speelt, is bij Nationalisme. Wanneer iemand moeite heeft met zelfidentificatie of bang is dat dit (wat niet eens echt bestaat) wordt aangetast, wil die alles doen om dit op orde te krijgen. Als dit ook gebeurt in het collectieve onderbewustzijn, heeft een hele bevolkingsgroep een identiteitscrisis. Wanneer iemand dus geconfronteerd worden met buitenstaanders, dan raakt dit zijn identiteitscrisis. Ze zien opnieuw slechts die mensen buiten zichzelf en projecteren hun angst dus naar buiten.
Duitsland
Het Duitse volk heeft zelf ook zo’n situatie meegemaakt. Het Germaanse volk was ooit heel machtig in Europa, maar zag hun invloed steeds verder verkleinen. En na de Eerste Wereldoorlog werd dit dankzij het Verdrag van Versailles ernstiger. Duitsland werd hierdoor nóg kleiner werd en iedereen kwam in financiële problemen. Vervolgens kwam Hitler tevoorschijn en benoemde hierbij het kapotgaan van het “Duitse ras”. Doordat men een collectieve identiteitscrisis had, kon vrijwel iedereen zich er mee identificeren. Duitsland moest herenigd worden met het hele Germaanse volk. Maar daar bleef het niet bij, er werd een vijand aangewezen die de de authenticiteit van het volk zogenaamd aantastte. 1 man heeft eenzijdig een wereldoorlog en een van de grootste moordpartijen ontketend door gebruik te maken van dit fenomeen.
Er zijn nog meer voorbeelden van verdringingen in het collectief onderbewustzijn, zoals de constante situatie in Israël. Het Joodse volk is vaak verdreven in zijn geschiedenis, waaronder door de Romeinen en de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Je krijgt in dit geval ook een soort identiteitscrisis: “wie ben ik en waar is mijn thuis”? De reactie hierop is dat je je eigen gebied, wat je nu als thuis ziet, wil beschermen. Echter, doordat je een inwendig conflict hebt over je identiteit en je gevoel van thuis, vecht je dit buiten jezelf uit in plaats van de weg naar binnen te zoeken. Totdat die weg is gevonden, zal dit probleem blijven bestaan.
Israël en koloniën
Dit heeft overigens ook betrekking op voormalige koloniën, waarbij een autoritaire regering of dictator aan de macht is. De mensen die daar destijds hebben gewoond, hebben een ernstige inbreuk op hun autonomie meegemaakt en zijn bang dat dit opnieuw gebeurt. Die angst wordt collectief doorgegeven en de tegenreactie daarop is het aannemen van een autoritaire houding, soms ook nationalistisch. In plaats van jezelf af te vragen waar jij je eigen autonomie in jezelf hebt laten afpakken, pak je de macht buiten jezelf met alle gevolgen van dien. Dit veroorzaakt bijvoorbeeld het sterke nationalistische gevoel in de Verenigde Staten, maar ook de verschillende dictaturen in onder andere Cuba en Panama.
Neem je verantwoordelijkheid
Astrologe en “Jungiaans” psycholoog Karen Hamaker-Zondag spreekt in haar boek “het projectiemechanisme” over een wachttoren die aanwezig is in je brein. Dingen die aan het oppervlak aanwezig zijn in je actieve bewustzijn worden daardoor meteen opgemerkt. Dingen die verborgen zitten in het onderbewustzijn worden niet opgemerkt, en wanneer je ze hebt opgemerkt zie je alleen het stukje wat het heeft opgewekt en niet meer waar dit vandaan kwam.
Het doel is echter om jezelf bewust te worden van de dingen die zich in dat onderbewustzijn manifesteren, en dat gaat alleen wanneer er iets wordt geactiveerd.
Word je weer geconfronteerd met iets wat je raakt, bedank die gebeurtenis voor de boodschap en ga bij jezelf op onderzoek uit. Die wachttoren kan nu steeds verder kijken, en je zal niet meer verrast worden door die desbetreffende thema’s. Maar vergeet niet, we zijn hier op aarde om dingen te leren. Dit proces loopt continu totdat je er niet meer bent.
Dit heeft ook betrekking op de verdringingen in het collectief onderbewustzijn waar een hele bevolkingsgroep mee wordt geconfronteerd. Neem verantwoordelijkheid voor je eigen stukje en wat je doorgeeft aan een ander. Hierdoor transformeer je je gedachten door volledig bewust te zijn.
Nog geen reacties! Schrijf de eerste reactie.